Met de eerste echte lentestralen van vorige week zijn ook de eerste nieuwe eikenprocessierupsen gesignaleerd. De rups, die de Latijnse naam Thaumetopoea Processionea draagt, voelt zich meer en meer thuis in onze omgeving. De brandhaartjes van de ‘terrorrups’ veroorzaken bij contact zeer vervelende klachten. In deze blog geven we een aantal tips tegen de overlast, en vertellen we wat je kunt doen om een plaag te bestrijden én te voorkomen.
Brandharen
Het is inmiddels een ‘vertrouwd’ gezicht: eikenbomen die in de zomermaanden zijn afgeschermd met waarschuwingslinten. Meestal gaat het hier om exemplaren waarin een nest eikenprocessierupsen is gevonden. Waarschuwingslinten voor een rups… Ze staan er echter niet voor niets! Iedereen die al eens in aanraking is geweest met de minuscule brandharen weet dat het beestje minder onschuldig is dan het lijkt. De haartjes zweven door de lucht en veroorzaken bij contact nare problemen met de huid, ogen en luchtwegen.
Hoe herken je een eikenprocessierups?
De eikenprocessierups, de naam zegt het al, komt alleen voor in de eik. Het beestje is te herkennen aan zijn kenmerkende lange witte haren. Dit zijn echter niet de haartjes die klachten geven, wanneer je ermee in aanraking komt. Dat zijn namelijk de onderliggende microscopische brandhaartjes, die met het blote oog nauwelijks zichtbaar zijn. Als de rupsen vervellen zweven duizenden haartjes in de lucht. Die gaan vervolgens in het haar en de kleren zitten, waar ze voor irritaties aan ogen, luchtwegen en huid kunnen zorgen.
Ontwikkelproces
De eikenprocessierups overwintert als pop in de bodem, veelal nabij een eik. Wanneer de vlinder uit de pop tevoorschijn komt, verhuist deze naar de boomkruin om te paren. Haar eitjes worden bij het jonge blad gelegd. De larve die hieruit ontstaat is de gevreesde eikenblad-vretende processierups. Omdat de nesten zich steeds vaker in gigantische aantallen ontwikkelen, en deze voor veel overlast zorgen, kan er van een plaag gesproken worden. Bijkomstig probleem is dat de rups zeer lastig te bestrijden is, en maar weinig natuurlijke vijanden kent.
Waar vind je de nesten?
Meestal bevindt het nest zich in een kluwen spinsel aan de zuidzijde van de boomkruin. Heel soms huist er ook een nest aan de voet van de boom. De nesten bestaan uit een dicht spinsel, voorzien van brandharen, vervellingshuidjes en uitwerpselen. De rupsjes verplaatsen zich vervolgens in een sliert – processie – richting de blaadjes. Niet iedere rups die snoept van eikenblaadjes is overigens een eikenprocessierups. Er bestaan meer liefhebbers… Hoewel het beestje dus al is gespot, wordt niet eerder dan eind juni zichtbaar op welke plekken de rupsen hun nesten bouwen. Pas dan is ook duidelijk voor hoeveel overlast dat gaat zorgen.
Bestrijden van de plaag
Het verwijderen van nesten van de eikenprocessierups is geen alledaagse klus. Wanneer de eik in de openbare ruimte staat, kun je het best melding maken bij de gemeente. Als de plaag zich voordoet op eigen terrein kun je de hulp van een hovenier, boomverzorger of ongediertebestrijder inroepen. Eikenprocessierupsen kunnen op meerdere manieren worden bestreden. Bijvoorbeeld door ze weg te branden, op te zuigen en door middel van een biologisch bestrijdingsproduct. De specialisten nemen tijdens de verdelging ook maatregelen om verspreiding van de haren te voorkomen en te zorgen dat andere soorten rupsen en vlinders geen gevaar lopen.
Voorkomen van een nieuwe plaag
Om herhaling van de plaag te voorkomen kun je de natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups inzetten. Zo zorgen sluipwespen ervoor dat de rupsen al in een vroeg stadium doodgaan, en vullen koolmezen graag hun maagjes met eikenprocessierupsen. Ook mussen, kauwen, spreeuwen, lieveheersbeestjes, larven van de gaasvlieg en vleermuizen eten graag rupsen. Wanneer je je tuin vogel- en insectvriendelijk inricht, komt de natuurlijke balans terug en wordt een eventuele plaag in toom gehouden. Een tuin met veel soorten planten en bomen helpt dus tegen een nieuwe plaag.
Symptomen
De effecten van contact met de brandharen van de Thaumetopoea Processionea kun je beter niet onderschatten. Bij huidcontact ontstaat een pijnlijke rode huiduitslag, met hevige jeuk. Wanneer de haartjes in contact zijn geweest met het aangezicht kun je last krijgen van rode, pijnlijke en tranende ogen. Ook kunnen ernstige oogontstekingen optreden. Bij inademing treedt irritatie op van de luchtwegen, die gepaard gaat met keelpijn, niezen, problemen bij het slikken en ademhalingsmoeilijkheden. Soms kunnen ontstekingen ontstaan van het mondslijmvlies en het maagdarmkanaal. Wie vaker met eikenprocessierupsen in aanraking komt, kan nog hevigere klachten ontwikkelen.
Wat te doen bij klachten?
De eerste hulp die nodig is bij contact met de brandharen van een eikenprocessierups hangt af van het soort contact en de ernst van de klachten. Er zijn manieren om de brandharen zelf te verwijderen, maar meestal is een bezoek aan de huisarts aan te bevelen. Bij huidcontact is het zaak om je met handschoenen te ontdoen van alle kleding en deze zo heet mogelijk te wassen. Om aanklevende brandhaartjes te verwijderen kun je de huid met plakband ‘strippen’. Was de huid en het haar uitgebreid met water en zeep. Ook de ogen moeten bij aanraking grondig gespoeld worden. Dit gebeurt het best door een oogarts. De symptomen van inhalering moeten eveneens behandeld worden door een arts.
Do’s en don’ts
- Kom niet in de buurt van eiken met processierupsen (ook honden en paarden kunnen last krijgen).
- Mocht je toch op een plek komen waar de rupsen huizen, bedek dan huid, mond en ogen.
- Wanneer je processierupsen aantreft in de openbare ruimte, meld het dan bij de gemeente, wanneer er nog geen veiligheidslint om de eik zit.
- Zet plantjes in je tuin en plaats een nestkastje. Hiermee lok je de natuurlijke vijanden van de rups.
- Ga niet zelf met een stofzuiger of met gif aan de slag.
- Laat bestrijding over aan een expert. Schakel een hovenier, boomverzorger of ongediertebestrijder in.
